Test wyszedł dodatni i co dalej? Jak zamienić wynik testu funkcjonalnego na wybór ćwiczenia

Dodatni test funkcjonalny mówi, że coś nie działa - nie mówi, co z tym zrobić. Wynik testu staje się decyzją dopiero wtedy, gdy przypiszesz go do łańcucha, a łańcuchowi przypiszesz ćwiczenie i termin retestu. Bez tego drugiego kroku zostajesz z listą dodatnich testów i intuicyjnym doborem ćwiczeń. W koncepcji GSP ten krok wygląda tak: test - wniosek o łańcuchu - interwencja - retest.

Dlaczego sam wynik testu niczego nie rozstrzyga?

Zrobiłeś test. Wyszedł dodatni. Zapisałeś. I w tym momencie zaczyna się prawdziwa robota, której nikt nie uczy na kursach z testowania.

Problem nie polega na tym, że trenerzy i fizjoterapeuci znają za mało testów. Zwykle znają ich bardzo dużo — z FMS, z SFMA, z kursów manualnych, z własnej praktyki. Problem polega na tym, że między wynikiem testu a wyborem ćwiczenia jest przepaść, którą większość ludzi przeskakuje intuicją.

Intuicja doświadczonego praktyka bywa dobra. Ale jest trzy rzeczy, których nie potrafi: nie da się jej powtórzyć drugiego dnia, nie da się jej przekazać komuś innemu i nie da się jej sprawdzić. A bez sprawdzalności nie wiesz, czy poprawa przyszła z twojej interwencji, czy z upływu czasu.

Badania nad testami przesiewowymi mówią o tym wprost, choć często są czytane opacznie. Roald Bahr w przeglądzie krytycznym z 2016 roku pokazał, że pojedyncze testy przesiewowe praktycznie nie przewidują urazów na poziomie indywidualnym — i że prawdopodobnie nigdy nie będą⁽¹⁾. Metaanaliza dotycząca FMS doszła do podobnego wniosku o wartości predykcyjnej wyniku zbiorczego⁽²⁾.

Z tego często wyciąga się błędny wniosek, że testowanie nie ma sensu. Ma — tylko jego wartość leży gdzie indziej niż w przewidywaniu. Test nie jest wróżbą. Test jest pomiarem, do którego wracasz. Jego sens pojawia się dopiero w parze z retestem, bo dopiero różnica między jednym a drugim mówi cokolwiek o tym, czy twoja interwencja zadziałała.

Co właściwie mierzy test funkcjonalny?

Test mierzy jedną rzecz: czy w danym zakresie, w danej pozycji, w danej płaszczyźnie ruch jest dostępny i kontrolowany.

Nie mierzy przyczyny. Nie mówi, czy ograniczenie siedzi w tkance, w kontroli motorycznej, w kompensacji z innego odcinka, czy w czymś, co dzieje się dwa piętra niżej — na przykład w stopie, o czym pisaliśmy przy okazji bólu kolana a mechaniki stopy.

Dlatego jeden dodatni test to za mało na jakąkolwiek decyzję. Dopiero zestaw testów — a w testach FTM jest ich 71, plus 19 testów systemu płaszczyzn — zaczyna rysować wzorzec. I dopiero wzorzec wskazuje łańcuch.

To jest ta część, której nie da się zrobić z pamięci. Siedemdziesiąt jeden testów to nie jest liczba, którą ktokolwiek nosi w głowie razem z kryteriami oceny, pozycją wyjściową i tym, co dany wynik oznacza dla łańcucha. Dlatego Atlas GSP jest zbudowany jako narzędzie do otwarcia przy kozetce, a nie jako podręcznik do przeczytania raz: 78 mięśni w ujęciu funkcjonalnym, 90 testów z kryteriami oceny, łańcuchy Ł1–Ł6 i fiszki z powtórkami, jeśli chcesz to faktycznie umieć, a nie tylko mieć pod ręką.

Skąd wiadomo, który łańcuch jest zaangażowany?

Łańcuch rozpoznajesz nie po jednym teście, tylko po kombinacji wyników.

Zasada jest prosta do opisania i trudna do wykonania bez systemu: szukasz powtarzającego się kierunku ograniczenia w różnych odcinkach. Jeśli w trzech miejscach ciała brakuje tego samego kierunku — na przykład rotacji wewnętrznej, albo zdolności do wejścia w pronację — to nie są trzy osobne problemy. To jeden łańcuch, który widzisz w trzech oknach.

Klasyczny przykład opisaliśmy w tekście o stopie wydrążonej i globalnym przeproście: brak pronacji w stopie, ograniczona rotacja w biodrze i klatka piersiowa zablokowana w pozycji wdechowej to nie trzy diagnozy, tylko jeden wzorzec czytany z trzech poziomów.

Drzewo decyzyjne GSP prowadzi przez to krok po kroku: zaczynasz od miejsca objawu, sprawdzasz odcinki sąsiednie, szukasz powtarzającego się kierunku, przypisujesz łańcuch. Dopiero wtedy wolno ci sięgnąć po ćwiczenie.

Jak wybrać ćwiczenie do konkretnego łańcucha?

I tu większość systemów się kończy, a zaczyna się zgadywanka.

Masz wniosek: łańcuch Ł3. I co teraz? Przypominasz sobie ćwiczenia, które kojarzą ci się z tym wzorcem. Przeglądasz notatki ze szkolenia. Wpisujesz w YouTube nazwę mięśnia. Wybierasz to, co pamiętasz — czyli to, co robiłeś ostatnio, a niekoniecznie to, co pasuje.

Tu leży cały powód, dla którego wyszukiwarka ćwiczeń po GSP Chains działa odwrotnie niż wszystkie inne bazy ćwiczeń, jakie znasz. W zwykłej bazie szukasz po nazwie ćwiczenia albo po mięśniu — czyli musisz już wiedzieć, czego szukasz. W wyszukiwarce GSP wybierasz łańcuch, kierunek i odcinek, a dostajesz ćwiczenia, które na ten łańcuch pracują.

Różnica jest praktyczna, nie kosmetyczna: nie szukasz po nazwie ćwiczenia, tylko po tym, co chcesz zmienić. Wniosek z testu prowadzi bezpośrednio do zestawu opcji, zamiast prowadzić do twojej pamięci.

To jest dokładnie ten most, którego brakuje między „test wyszedł dodatni" a „wiem, co dać".

Pętla, która zamienia testowanie w system

Cała koncepcja GSP daje się zapisać w czterech krokach:

1. Test — mierzysz, co jest dostępne. Nie jeden, tylko zestaw.
2. Wniosek — z kombinacji wyników przypisujesz łańcuch.
3. Interwencja — dobierasz ćwiczenie do łańcucha, nie do objawu.
4. Retest — wracasz do tego samego testu i sprawdzasz, czy coś się zmieniło.

Czwarty krok jest tym, który decyduje o wszystkim, i tym, który najczęściej wypada z praktyki. Bez retestu nie masz informacji zwrotnej. Bez informacji zwrotnej powtarzasz to samo przez lata, bo nic ci nie mówi, że to nie działa.

Retest robi jeszcze jedną rzecz, o której mało się mówi: daje osobie, z którą pracujesz, dowód. Ktoś, kto widzi na własnym ciele, że po czterech minutach pracy zakres wrócił, przestaje pytać, po co to wszystko.

Przykład: dodatni test rotacji wewnętrznej biodra

Weźmy sytuację z codziennej pracy.

Test rotacji wewnętrznej biodra po prawej wychodzi ograniczony. Klasyczna reakcja: rozciąganie pośladka, mobilizacja stawu, może praca manualna. Czasem pomaga na jeden dzień.

Ścieżka GSP wygląda inaczej. Zanim dotkniesz biodra, sprawdzasz, czy ten sam kierunek nie brakuje gdzieś jeszcze. Sprawdzasz stopę — czy jest dostępna pronacja, czy pierwszy promień pracuje. Sprawdzasz klatkę po przeciwnej stronie. Sprawdzasz, co się dzieje w chodzie.

Jeśli okazuje się, że stopa nie wchodzi w pronację, to biodro nie ma z czego wziąć rotacji — i możesz je mobilizować tygodniami bez trwałego efektu. Opisywaliśmy ten mechanizm szczegółowo przy stopie Rothbarta i bólu kolana.

Wniosek nie brzmi więc „ograniczona rotacja biodra". Brzmi: „łańcuch nie ma dostępu do rotacji, a wejście do niego jest niżej". I dopiero taki wniosek da się przełożyć na ćwiczenie — bo szukasz ćwiczenia na łańcuch, nie na biodro.

Potem retest tego samego testu rotacji. Jeśli zakres się zmienił, wniosek był dobry. Jeśli nie — wracasz do punktu drugiego, a nie dokładasz trzeciego ćwiczenia na pośladek.

Najczęstsze błędy przy przechodzeniu z testu do ćwiczenia

Leczenie testu zamiast łańcucha. Test wyszedł dodatni w biodrze, więc pracujesz nad biodrem. To najczęstszy i najbardziej kosztowny skrót.

Brak retestu. Bez niego nie odróżnisz skuteczności od przypadku, a po roku nie masz pojęcia, które z twoich interwencji faktycznie działają.

Za dużo interwencji naraz. Jeśli dajesz cztery ćwiczenia i coś się poprawia, nie wiesz które. Jedna zmiana, jeden retest.

Dobór ćwiczenia z pamięci. Pamiętasz to, co robiłeś ostatnio, a nie to, co pasuje. Dlatego narzędzie do doboru jest ważniejsze niż kolejny kurs z nowymi ćwiczeniami.

Traktowanie testu jako przepowiedni. Wracamy do badań z początku tekstu: test nie przewiduje urazu. Test mierzy stan na dziś, żebyś miał do czego wrócić jutro.

Jak to zobaczyć w praktyce

W piątek 2 października o 12:00 robimy live z Waldemarem Mikoszem — prowadzącym testy FTM — właśnie o tym, jak z wyniku testu robi się decyzja. Wejście jest otwarte, bez subskrypcji.

Jeśli chcesz mieć pod ręką jedno i drugie — testy z kryteriami oceny i wyszukiwarkę, która zamienia wniosek na ćwiczenie — obie rzeczy są w subskrypcji GSP za 39 zł miesięcznie: Atlas GSP z 78 mięśniami i 90 testami, wyszukiwarka po GSP Chains, sześć lat biblioteki nagrań. Rezygnujesz jednym kliknięciem.

Najczęstsze pytania

Czy test funkcjonalny przewiduje uraz? Nie. Przeglądy badań nad testami przesiewowymi pokazują, że pojedynczy wynik testu ma niską wartość predykcyjną na poziomie indywidualnym. Wartość testu leży w czym innym — w tym, że jest punktem odniesienia dla retestu po interwencji.

Ile testów trzeba zrobić, żeby wyciągnąć wniosek o łańcuchu? Nie ma jednej liczby. Wniosek pojawia się, gdy ten sam kierunek ograniczenia powtarza się w co najmniej dwóch–trzech odcinkach. Jeden dodatni test to informacja, nie wniosek.

Czym różni się wyszukiwarka GSP Chains od zwykłej bazy ćwiczeń? Zwykła baza wymaga, żebyś wiedział, czego szukasz — szukasz po nazwie ćwiczenia albo po mięśniu. Wyszukiwarka GSP działa odwrotnie: wybierasz łańcuch i kierunek, a dostajesz ćwiczenia, które na niego pracują.

Czy muszę być na szkoleniu, żeby korzystać z Atlasu GSP? Nie. Atlas jest w cenie subskrypcji i można go używać od pierwszego dnia. Szkolenie z testów FTM daje pogłębione omówienie i pracę praktyczną, ale nie jest warunkiem dostępu.

Kiedy robić retest? Bezpośrednio po interwencji, żeby zobaczyć natychmiastową zmianę, i ponownie na kolejnym spotkaniu, żeby zobaczyć, czy zmiana została. Pierwszy retest mówi o trafności wniosku, drugi o trwałości.

Źródła

1. Bahr R. Why screening tests to predict injury do not work—and probably never will…: a critical review. British Journal of Sports Medicine, 2016.
2. Moran RW, Schneiders AG, Mason J, Sullivan SJ. Do Functional Movement Screen (FMS) composite scores predict subsequent injury? A systematic review with meta-analysis. British Journal of Sports Medicine, 2017.